१०६ औं स्रष्टा पदयात्रा : सिन्धुली भिमान - शुभाष ढुङ्गेल

( १०६ औं स्रष्टा पदयात्रा : सिन्धुली भिमान) मिति २०८३-जेष्ठ १ गते,बिहान कोटेश्वरबाट हामी करीब ३१ जना, रिजर्व गरिएको Best city नामक बसबाट यात्रा प्रारम्भ गर्न लाग्दै थियौँ । केही बेरसम्मकको पर्खाइपछि, तोकिएको समय भन्दा ढीलो गरेर केही यात्रुहरु आइपुगेपछि हामीलाई लिएर जान बस आइपुग्यो । आ-आफ्नो सरसामानको थान्कोमान्को लगाएर,बसभित्र तोकिएका सिटमा बस्छौं । बस सोझिन्छ भक्तपुर,बनेपा,धुलिखेल तर्फ । गन्तव्यसम्म पुग्न बिपी राजमार्गकै छनौट भयो सडकको दुरावस्था भएरपनि । रोशी खोलाको छेउ भएर गाडी गुड्दा सडकको बेहाल अवस्था, कहालीलाग्दो थियो । बस गुड्दै गर्दा विभिन्न व्यक्तिले ल्याएको तितौरा,भुटेको मकै,काँक्रो,गाजर,मुला,मिठाई, पुष्टकारीले हाम्रो भोक पहिले जगाएर पछि भगाएको थियो । अफ्ठ्यारो बाटो कटेपछि बस रोकियो खाजा खान । चिउरा,दही, आँपको खट्टमिठ्ठी सजिए प्लाष्टिकका प्लेटमा,सबै थिए आफैंले ल्याएका । होटलको चिया खायौं, सबैले । आधा बाटो पार भएपछि बाटोको अवस्था राम्रै, हेर्नलायक रहेछ । अब भने हामीलाई रोशी होइन कोशीले साथ दिइरहेको थियो । विभिन्न मनोरम उकालो घुम्ती पार गरेर खनिया खर्क, सिंधुली गडी हुँदै समयमै पुगियो सिन्धुली बजारमा अवस्थित लक्ष्मी प्रधान म्यामको स्कुल जहाँ हामीलाई दिनको खाना खुवाउने व्यवस्था मिलाइएको थियो । सोचेभन्दा धेरै स्वादिष्ट खाना खायौं । पनिर,च्याउ, खसीको मासु, दाल,तरकारी अचार,सलाद सहितको खानामा उदारता, श्रद्धा र माया मिसिएको थियो। खानापछि छोटो परिचयात्मक कार्यक्रम गरेर, सामुहिक तस्बिर खिचाएर,म्याडम र सरलाई हार्दिक धन्यवाद अर्पण गरेर, बस चढेर हामी गयौं उमानाथ शास्त्री प्रतिष्ठान,त्यसपछि गयौं जराबुटा कलाकेन्द्र । मीठो मोही पिएर, त्यहाँबाट हामी लाग्यौँ भिमान तर्फ । दिउँसै पुगियो । तीन शहीद(दुर्गा सुवेदी,ऋषी देवकोटा आजाद,रजन मगर)को शालिक सँग मौन संवाद गरेपछि हामी पुग्यौं कमलामाई नगरपालिका वार्ड नं ९ कार्यालय । हाम्रो स्वागत भयो त्यहाँ टीका,खादा लगाएर, हातहातमा सिँगारिएको फूल गुच्छा दिएर, मोही पिलाएर । वार्ड अध्यक्ष,सदस्य, सुवास देवकोटा,उत्तम कोइराला लगायत विभिन्न महानुभावहरुले जानककारीमुलक बिचार राख्नु भयो, सिंधुलीलाई केन्द्र बनाएर । साँझपख भिमान बजार, शुक्रबारे हाट र शहीद रघुनाथ कोइरालाले स्थापना गर्नुभएको शिव मन्दिर अवलोकन पछि बस चढेर कमला पारी गौरन टोल पुग्न लाग्दा बाटो छेउमा अवस्थित मन्दिर परिसरमा वार्ड नं १० ले न्यानो स्वगत गर्यो । झमक्क साँझ परिसकेको थियो गौरन टोल पुग्दा । स्व.रघुनाथ कोइरालाको घर आँगनमा उभिएर दियो बालेर सम्पुर्ण स्रष्टाहरूले १ मिनेट मौनधारण गरी शहीद रघुनाथ कोइरालामा हार्दिक श्रद्धाञ्जली अर्पण गरे । सम्पूर्ण स्रष्टाहरूलाई बसोवासको राम्रो प्रबन्ध मिलाइएको रहेछ । झोला झाम्टा बिसाएर, नुहाएर रातिको खाना खान जम्मा भयौँ, सूर्य पौडेलको घर आँगनमा । खाना यहाँ पनि साह्रै मिठो थियो । खसीको मासु, सलाद,पापडले सिंगारिएको खानालाई मीठो मोहीले साथ दिएको थियो । दिल खोलेर स्वागत भयो यहाँ पनि । सेवामा सक्रिय संलग्न हुनुहुन्थ्यो: रमेश कोइराला,उत्तम कोइराला, सूर्य पौडेल,रमेश पौडेल हरू । केही स्रस्टाहरु गफिदै थिए आँगनमा निकै बेर । भोलिपल्ट २०८३-०२-२ गते बिहानै,५:३० बजे पैदल यात्रामा लाग्यौँ । गन्तव्य थियो रानीचुरी डाँडा । पानी पर्न ठिक्क परेको थियो । छाता थियो हातहातमा । हिंड्दै जाँदा बाटोमा निवर्तमान वडा अध्यक्ष कैलाश ढुंगेलले सबैलाई खान र बोक्न समेत पानीको व्यवस्थापन गरेका थिए । उकालो लाग्दै, घुम्ती पार गर्दै, मुसलधारे पानीको सामना गर्दै, चिप्लिंदै,लड्दै,चौतारीमा ओत लाग्दै करीब १ घण्टा समय लगाएर पुगिछाडयौं । रानीचुरीमा माधव शमसेरको पहिले रहेको दरवार क्षेत्र र त्यहाँ अवस्थित शिव मन्दिरको अवशेष अवलोकन भयो । माधव शमसेरले मौजा विस्तार र फैलावट कसरी गरे भन्नेबारे सुबास देवकोटाले जानकारी गराए । त्यहाँबाट फर्किने क्रममा पानी रोकिएको थियो तर बाटो धेरै परसम्म मटौले र चिप्लो थियो । बाटोमा रोकिएको बेला,नुनिलो/गुलियो कालो चिया पियौं । पैसा तिर्नु भएको थियो लिलाराज कोइराला दाइले । गौरन टोलमा फर्कनासाथ चिउरा,चना घुगनी, मोही खायौं खाजामा । लखतरान भएका थियौँ थाकेर । आराम गरेपछि करीब ११ बजे खाना खायौं । कटहरको तरकारी,बुङ्गोको अचार बिषेश थियो । दिउँसो १ बजे गौरन टोल चौतारीमा कमला वारी पारीका टोल बासि, विशिष्ट व्यक्तित्वहरू र जनमानसको ठूलो उपस्थिति थियो । शहीद रघुनाथ कोइराला ट्रष्टले आयोजना गरेको कार्यक्रमलाई गंगा प्रसाद भेटवालले कुसलता पूर्वक संचालन गर्नु भएको थियो । आमा कालिका देवीको अध्यक्षतामा भएको उक्त कार्यक्रममा सागरमणि पौडेल,पूर्व सांसद श्याम घिमिरे(प्रमुख अतिथि),शीतल गिरी, भवानी खतिवडा, प्रतिक ढकाल,डा. सावित्री श्रेष्ठ,मन्दिरा मधुश्री जयराम विडारी,दीपक अर्याल,शालिग्राम पौडेल,सुरेश पौडेल,सोम बहादुर हायु,सुबास देवकोटा, वार्ड नं ९ र १० का अध्यक्ष क्रमशः विनोद प्रधान र दीप बहादुर कार्की र अनिता कोइरालाले आफ्नो मन्तव्य राख्नु भएको थियो । खोलागरे साहिँला, स्थानीय देवी पाठकले कवितावाचन गर्नुभयो भने,घनश्याम प्रसाइंले भजन गाउनु भएको थियो । भारती न्यौपाने र डा.हेम भण्डारीले उज्यालो औंसीको समीक्षा गर्नुभएको थियो । स्वागत मन्तव्य उत्तम कोइरालाले राख्नु भएको थियो । कार्यक्रममा १ मिनेट मौनधारण गरेर स्व रघुनाथ कोइरालाप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गरिएको थियो । कार्यक्रम भव्य सफल भएको उपस्थित हरेकले महसुस गरेका थिए । कार्यक्रम पश्चात हामी लाग्यौँ दोभान (कमला र चँदा खोला ) जहाँ पुगेपछि अनपेक्षित आत्मिय स्वागत भयो समता नागरिक समाजको तर्फबाट:रामनामी, रुद्राक्ष र टीका लगाइदिएर, फूलको गुच्छा थमाएर, थपी थपी दही खुवाएर र फर्कदा बाटोमा बसाएर फलफूल ख्वाएर र एक डोज रचना सुनाए,उही देवी पाठकले। गौरन टोल कोही पैदल फर्के त कोही अटो चढेर । साँझ परिसकेको थियो । बोका ढालेर भव्य खानपिन गराइयो । सबैको मन पुलकित भयो । २०८३-०२-०३ गते आइतबार बिहान ७बजे सोही बस आइपुग्यो । अब काठमाडौं फर्कनु थियो । बिदाइ खाजा खाइयो । बस चढ्नु पहिले बारीमा पसेर सबैले लिच्ची खायौं। फोटो खिचायौं । यस पटकको यात्रा हामीले सोचेभन्दा धेरै आत्मिय भएको हरेकले अनुभूत गर्न पुग्यौं । हार्दिक आभार व्यक्त गर्यो स्रष्टापरिवारले दाइ उत्तम कोइराला र संलग्न सम्पुर्ण सदस्यहरुलाई । फर्कने क्रममा हाम्रो योजनामा थियो कमलामाई दर्शन र सिंधुली गडी युद्ध सङ्ग्रहालय अवलोकन । सो कार्य पनि पुरा भयो । खनिया खर्कमा सामान्य किनमेल भयो । बाटोमा पर्ने कुशेश्वर महादेवको पनि दर्शन गरियो । बेल खरिद भएर बस बेलमय बन्यो । रोशी कटेपछि एउटा रेष्टुरेन्टमा कफीदै कार्यक्रमको अनौपचारिक छोटो समीक्षा भयो । २०८३-०२-०१ देखि २०८३-०२-०३

उपन्यासकार गङ्गाप्रसाद भेटवालको उपन्यास "विश्वकर्मा भोजनालय" मा भोजन गरेपछिको पाठक अनुभूति - शम्भु गजुरेल "कुनाघरे काइँलो"

​नेपाली समाजमा व्याप्त जातीय उत्पीडन, पहिचान सङ्कट, विभेदभित्र छटपटाएका जीवन, त्यो विभेदको चपेटा सँगैको व्यावसायिक सफलता र राजनीतिक चेतनाको पूर्ण कथा बोकेको ग्रन्थ हो– उपन्यास "विश्वकर्मा भोजनालय"। ​उपन्यासको मूल पात्र सुरज विश्वकर्मा पैतालीस वर्षको उमेर पूरा गरेर अस्ट्रेलियाबाट नेपाल फर्किन्छ। व्यक्तिगत सम्पन्नता हासिल गरेर पनि उसमा 'जिन्दगीको सार के हो? म केका लागि आएको हुँ?' भन्ने प्रश्नको भुमरी चल्छ। निरुत्तर प्रश्नको रन्कोमा उपन्यास कहिले ज्वार बनेको छ त कहिले भाटा। ​बुलबुले तालको किनारमा भएको भेटमा सुकदेव बाजेले सुनाएको छोराको हत्याको पीडादायी कथाले जातीय विभेदको पराकाष्ठा उदाङ्गो पारेको छ। एउटा 'तल्लो जात' भनिएको केटाले 'माथिल्लो जात' की केटीसँग प्रेम गरी भागेपछि समाजले त्यसको नकारात्मक प्रचार गर्छ र हत्याको खेल कसरी खेलिन्छ भन्ने कुरा छर्लङ्ग छ पुस्तकमा। विश्वकर्मा भएर पनि लामो विदेश बसाइले जातीय विभेदको चोट बिर्सिएको सुरज यो घटनाबाट मर्माहत हुन्छ। लेखकले यहाँ प्रवासी नेपालीले बिर्सिएको 'जातीय प्रताडनाको कठोर यथार्थ' कलात्मक एवं यथार्थ रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। ​लेखक 'विश्वकर्मा राजा' को लोककथालाई उपन्यासमा अत्यन्त चातुर्यका साथ घुलन गराउन सफल भएका छन्। अर्को राजाले आक्रमण गरेपछि भागेर जानेहरू 'पूजनीय विश्वकर्मा बाबा' बने, तर यतै बस्नेहरूलाई दबाएर दलित बनाइयो भन्ने प्रसङ्गले मान्छेलाई दलितकरण गरिनु विद्रोही हुनुको परिणति हो भन्ने सन्देश दिन लेखक सफल छन्। धार्मिक वा जन्मजात जातीय विभेद शक्ति र राजनीतिको उपज मात्र हो भन्ने गहन दार्शनिक तर्क उपन्यासकारले घुमाउरो पारामा पेस गरेका छन्। ​उपन्यासको उत्तरार्धमा सुरजका छोरा राजु र छोरी प्रतिभाको विशेष उपस्थिति छ। सुर्खेत र नेपालगन्जमा 'विश्वकर्मा भोजनालय' का रूपमा उभिएको होटल अन्ततः नेपालगन्जमा पाँचतारे होटल बन्छ। होटल सङ्घको नेतृत्वबाट राजनीतिक यात्रा आरम्भ गर्दै संसद् सम्मको यात्राका उतारचढावले पाठकलाई पढिरहन उक्साइरहन्छ। "दलितको अवस्था जातिगत होइन, काम गराइ र आर्थिक अवस्थाको कुरा हो। अब नेपालमा कोही दलित छैन," यो कथनले पुस्तकको सार सन्देश दिएको छ। जातीयता पूर्वनिर्धारित चिनो होइन, यो ऐतिहासिक शोषणको उपज हो। ​एलिसा र प्रतिभा जस्ता महिला पात्र पनि बलिया छन्। 'जन्मदिनको उपहार माया माग्नु' भन्ने क्षणले एलिसाको स्वाभिमान देखाउँछ। प्रतिभाको सशक्त चित्रण उल्लेखनीय छ। बुलबुले तालको सन्ध्या, सुकदेव बाजेको काँप्दो स्वर, विश्वकर्मा राजाको लोककथा जस्ता दृश्यात्मक चित्रणहरूले पाठकको मन छुन्छन्। व्यवसाय, बैंक ऋण र महासङ्घको बैठकको यथार्थपरक चित्रण उपन्यासको अर्को उपलब्धि हो। ​निष्कर्षमा, यो उपन्यास नेपाली जातीय व्यवस्थाको साहसिक विश्लेषण हो। बुलबुले तालको मार्मिक प्रसङ्ग र विश्वकर्मा राजाको कथाले यो पुस्तकलाई सम्झनलायक बनाएका छन्। 'अर्को चुनावको प्रतीक्षा' भन्ने अन्त्यले जातीय मुक्तिको यात्रा अझै अधुरो रहेको सङ्केत गर्छ। शिल्पका केही कमजोरी भविष्यमा सुधार हुने नै छन्। समग्रमा, "विश्वकर्मा भोजनालय" विषयवस्तुको गहिराइमा पुगेर लेखिएको उपन्यास हो भन्ने यो पाठकलाई लाग्यो । लेखक गङ्गाप्रसाद भेटवालज्यूलाई हार्दिक शुभकामना ।

स्रष्टा पदयात्रा नेपालको १०६ औँ यात्रा सिन्धुली - ३० जना स्रष्टा - जेठ १ गते गएर ३ गते फर्कने - शीतल गिरी

स्रष्टा पदयात्रा नेपालको १०६ औँ यात्रा सिन्धुली, भीमानको यात्राको पुर्व सुचना अनुसार बसको क्षमता बिताच गरि निम्न ३० जना स्रष्टा काठमाडौंबाट प्रस्थान गर्नु हुनेछ । १. युवराज नयाघरे, २. डा.हेम भण्डारी, ३. भारती न्यौपाने, ४. विमल अर्याल, ५. अनिता कोइराला, ६. सुभाष ढुङ्गेल, ७. दुर्गा प्रसाद घिमिरे ८. दुर्गा भवानी भट्ट, ९. रुबी सत्याल, १०. जयराम बिडारी, ११. वासुदेव पौडेल, १२. ध्रुवराज थापा पुरुष, १३. माधवलाल श्रेष्ठ, १४. प्रतीक ढकाल, १५. प्रा.डा.सावित्री श्रेष्ठ, १६. शम्भु गजुरेल, १७. सुमन पुडासैनी, १८. रेखा ज्ञवाली, १९. गङ्गाप्रसाद भेटवाल, २०. मन्दिरा मधुश्री, २१. दिपक अर्याल, २२. गिता रेग्मी, २३. दिपक लोहनी २४. खोलाघरे साहिंलो, २५. भवानी खतीवडा, २६. रमा नेपाल, २७. दिपक श्रेष्ठ, २८. बसन्त रिजाल, २९. शीतल गिरी ३०. डा.वालचन्द्र मिश्र को रकम प्राप्त भएको छ । १. युवराज नयाँघरे (भिमानको प्रकृति) २. डा.हेम भण्डारी (उज्यालो औसीमा सांस्कृतिक द्वन्द्व) ३. भारती न्यौपाने (उज्यालो औसीमा माझिसभ्यता र संस्कृति ४. विमल अर्याल (कमला किनारका माझीहरूको सामाजिक, आर्थिक र साँस्कृतिक पहिचान इतिहास) ५. शुभाष ढुङ्गेल (रघुनाथ कोइराला एक समाजिक व्यक्तित्व (राजेन्द्र पौडेल ९८४१४७३६८९) ६. दुर्गाभवानी भट्ट (रानीचुरी, माधव शमशेर र पृथ्वीविलास कोइराला) सम्पर्क व्यक्ति इच्छा बहादुर कार्की स्थानीय ७. दुर्गा प्रसाद घिमिरे (कमला नदि र मन्दिर कलियुगको गंगा भनिन्छ) खड्ग खत्री पुर्ब मेयर ९८५४०४१०२९ ८. रुबी सत्याल (उज्यालो औँसीमा बालमनोविज्ञान) ९. जयराम बिडारी (रघुनाथ कोइरालाको हत्याको कारण ः भ्रम र यथार्थ) १०. वासुदेव पौडेल (चुरे ः सौन्दर्य र दोहन) कृष्णहरी घिमिरे (शालीग्राम पौडेल ९८५४०४११३६ ११. ध्ुवराज थापा पुरुष (आदीबासी माझी समुदायको सांस्कृतिक पक्ष) मान सिङ माझी ९८४४४६४९२५ १२. माधवलाल श्रेष्ठ (कमला किनारको प्रकृति, पर्यावरण र कृषिको अतीत र वर्तमान अवस्था) देवप्रसाद ९८४४२००२४, कैलाश ढुङ्गेल, ९८४४१२७२१७ १३. प्रतीक ढकाल (भिमान र प्रकृति) १४. प्रा.डा. सावित्री श्रेष्ठ (कमला किनारका माझीहरूको जन्मदेखी मृत्युसम्मको संस्कार) जितेन्द्र माझी ९८४४००८८४०, बबिन्द्रलाल माझी ९८४४०८६५३० १५. शम्भु गजुरेल (स्रष्टा पदयात्राको क्रममा देखिएको सिन्धुली) १६. सुमन पुडासैनी (जातीय सौन्दर्यमा सजिएको कमला किनार— माझी, दनुवार, मगर, हायु) सोम बहादुर हायु, सोमनाथ माझी ९८४४१९८८२ १७. रेखा आचार्य ज्ञवाली (स्रष्टा पदयात्राको यात्रा एक अनुभव) १८. गंगा प्रसाद भेटवाल (भीमान क्षेत्रमा प्रचलित लोककथा) १९. मन्दिरा मधुश्री (जर्बुटा कला सिन्धुलीको गौरव) बिश्वम्बर लामिछाने ९८४४०४०७७३ कलाकार २१. गिता रेग्मी (उज्यालो औँसीका पात्रसँग भिमानयात्रा) २२. दिपक लोहनी (चुरे बिनास र यस्ले पारेको प्रभाब) कृष्णहरि घिमिरे ९८१३१३२३११ लगाएत स्थानिय २३. दीपक अर्याल (स्रष्टा पदयात्रीसंग यात्राको अनुभव) २४. खोलाद्धरे साहिंलो (कमला किनारका माझीहरूको लदिपूजा) २५. भवानी खतीवडा (भिमान क्षेत्रको केृषि सभ्यता र संस्कृति) २६. डा.वालचन्द्र मिश्र (ऋषि देवकोटा “आजाद”को हत्याको कारण र परिणाम) २७. वसन्त रिजाल (आजाद स्मृति पार्क) २८. दिपक श्रेष्ठ (भीमान क्षेत्रका साहित्यकार) २९. अनिता कोइराला ३0. शीतल गिरी